Osmanlı Avrupa’da Neler Yapmış?

Osmanlı Avrupa’da Neler Yapmış?

Avrupa’da Türk İzleri (Yakın Plan Yayınları, 2017) bir tarih veya gezi kitabı değil. Fakat ikisini de içinde barındıran bir yapıya sahip. Yavuz Bülent Bakiler, hiçbir taşkınlığa kapılmadan, Türklerin Avrupa topraklarında bıraktığı kültürel izlerin peşine düşmüş.

Kitap, Osmanlı’nın Avrupa’daki kültürel yapılanmalarının tamamını içermiyor. Daha doğrusu ortaya öyle bir iddiayla çıkmıyor. Fakat ele aldığı kültürel unsurlar bile insanı şaşırtacak çoğunlukta.

Yavuz Bülent Bakiler, kitap boyunca Osmanlı yapılarını, bugünüyle birlikte işlemiş. Sadece tarihiyle ilgilenmiş olsaydı, ortaya ciltler dolusu bir eser çıkardı.

Kitap, okuyucusunu bir yolculuğa davet ediyor. Yolculuk esnasında ise Yavuz Bülent Bakiler’in dilinden Osmanlı tarihini, o tarihle ilgili şiirleri, seyahatname notlarını dinleme imkanı buluyoruz. Her şeyden önce Yavuz Bülent Bakiler, okuyucularını bilinçlendirmek istemek, onları tarih bilinciyle donatmayı amaçlamaktadır. O yüzden okuyucunun merak edeceği, daha çok bilgi edinme gereği duyacağı işaret taşlarıyla doludur Avrupa’da Türk İzleri. Sonuçta bu bir gezidir, daha doğrusu yapıları görüp, hakkında kısa bilgiler edinmektir. Avrupa’da Türk İzleri bu yüzden adeta ciltler dolusu bir Türk tarihi çalışmasının, giriş bölümüdür. Giriş bölümünden sonra okuyucu ayrıntılara dalacak, yapıların öncesini sonrasını okuyacak, sonra da tüm bu bilgilerin günümüzde hangi anlama geldiğini düşünecektir.

Kitap, on dört bölümden oluşmaktadır. Bakiler, ilk bölüm “Avrupa’daki İzlerimiz”de kitabın özetinin özeti denilebilecek bilgiler sunar. Sonra da konuya nasıl bakmamız gerektiğini açıklar. Avrupa’da Türk izleri denilince sadece mimari yapılara dikkat kesilmememiz gerektiğini, Avrupa’da halen Türkçeden binlerce kelimenin kullanıldığını, Türk örf ve adetlerinden çoğunun halen Avrupalı toplumlar tarafından -farkında olarak veya olmayarak- yaşatıldığını, Avrupa’da mutfak kültürümüzden hat, tezhip, minyatür gibi görsel sanatlarımızla, oradan müzik kültürümüzle ne kadar etkili olduğumuzu anlatır.

Bakiler, okuyucularına geniş bir perspektiften bakılması gerektiğini hatırlatır, Avrupa’daki Osmanlı mirasına. Bu yüzden sık sık Yahya Kemal, Ahmet Haşim, Arif Nihat Asya’dan mısralar paylaşır; Evliya Çelebi, Ekrem Hakkı Ayverdi ve Yılmaz Öztuna gibi tarihçilerden bilgiler aktarır. Özellikle Evliya Çelebi’nin verdiği rakamlarla bugünkü rakamlar kıyaslandığında ortaya çıkan uçurum içler acısıdır. 400 küsur yıl boyunca sayısız cami, medrese, hamam, çeşme, köprü, han ve kervansaraylarla donatılan Avrupa topraklarında, bugün onların onda birine bile rastlanmamaktadır. Avrupa’da Türk izlerinin kasti bir şekilde silinmeye çalışıldığı, tarihi bir gerçek olarak ortada durmaktadır.

Kitap, bir belgesel olarak tasarlanmış. Ölçüsünce tasvir, tarih bilgisi, edebiyat ve bireysel gözlemlerle zenginleştirilmiş. Belgesel, 1989’da TRT’de yayınlanmış. O belgesel metninin yeniden gözden geçirilmesiyle oluşturulmuş bir kitap, Avrupa’da Türk İzleri. Kitaba doyamayan okuyucuların, TRT arşivlerinden aynı adı taşıyan belgesele ulaşmaları mümkün.

 

Yeni Çıkanlar

Adem’in Cevap Vermesi, Yıldız Ramazanoğlu, İz Yayınları

Azap, Ömer Erdem, Everest Yayınları

 

Eskimeyen Kitaplar

Mesnevi, Muhammed Celâleddîn-i Rumi, Kırkambar Kitaplığı

İsyan Ahlakı, Nurettin Topçu, Dergâh Yayınları