Kaybolmaya Yüz Tutan Meslek: Nalbantlık

Kaybolmaya Yüz Tutan Meslek: Nalbantlık

Yüzyıllar boyunca tarım ve taşımacılıkta kullanılan at, eşek, katır gibi hayvanlara olan ihtiyaç makinaların hayatımıza girmesiyle giderek azaldı. Bu durum da nalbantlara olan talebi en aza indirdi. Son dönemde, at çiftliklerine olan talep artış gösterse de nalbantlık her geçen gün tarih olmaya devam ediyor.

Biz de bu zanaatın Denizli’deki son temsilcilerinden 27 yaşındaki Ali Göven ile mesleğin inceliklerini ve nalbantlığı seçiş sürecini konuştuk:

Nalbantlığa ne zaman ve nasıl başladın ?

Ben köyde büyüdüm ve çocukluğumdan beri atları çok severim. Ortaokulu bitirdim, liseye devam etmedim. Şimdiki işyerime başladım. 11 yıldır nalbantlık yapıyorum.  Ustam İbrahim Abacı bana bu işi öğretti, ondan Rabbim razı olsun. İlk zamanlar o atları nallarken ben sadece atın ayaklarını tutuyordum.

İyi bir nalbant kaç yılda yetişiyor ? Zor yanları neler ?

Nabantlık bir zanaattır. Zanaatkarlık da ustalık ve meziyet gerektirir. Herkes de zanaatkar olamaz. Ben tam 3 yıl ustamı izledim. O ne yapıyorsa iyice öğrenmeye çalıştım. O da bıkmadan usanmadan bana mesleğimin bütün inceliklerini öğretti. Bazen kızdı ama ben hiç yılmadım. Çünkü bunları benim iyiliğim için yaptığını biliyordum.

Peki ustanın sana söylediği kulağına küpe olan bir sözü var mı ?

Ben ökçeyi ayarlayamıyordum, her defasında çok alıyordum. O konuda beni sürekli uyarırdı. Ben bunu tam 1 yılda öğrendim. Ustam biraz tez canlıydı, bu süreçte bazen kendisine kızdım ama burada aile ortamında çalıştığımız için hiç kırılmadım.

Nalbantlığın püf noktası neler ?

Püf noktası, atı sevmek. Bu işi yapmak isteyen birinin öncelikle ata aşık olması lazım. Bu sevginin bir tarifi yok. At hisli ve duygusal bir hayvandır. O zaten sizi hisseder ve o bağ oluşunca da size zorluk çıkarmaz. Gittiğim yerlerdeki hayvanlar beni tanır, benim yerime başka birisi nal çakarsa at onu yadırgar. Nalbantın görevi mümkün olan en rahat nalı atın ayağına çakarak, hayvanın rahat hareket etmesini sağlayabilmektir.

Peki o çiviyi ata hiç zarar vermeden nasıl çakıyorsunuz ?

Öncelik atların çeşitli tırnak yapıları vardır. Nalbantın iyisi bir atı nallamaya gittiğinde sökmeden önce nalı inceler. Fazla eskiyen yeri neresi ise ona göre nal çakar. İyi bir nalbant baktı mı bilir zaten. Bir de 15 çeşit çivi var, bunlar atın tırnak yapısına göre çakılır.

Denizli’de kaç nalbant var ? Mesleğe talep nasıl ?

Denizli’de 2-3 tane nalbant vardı yakın zamana kadar. Ama onlar da şimdi bıraktı, sadece ben kaldım diyebilirim. Mesleğe çok fazla talep yok. Binde bir öğrenmek isteyen oluyor. Onlar da geliyorlar ve çoğu işin zorluğunu görünce daha sonra fikir değiştiriyor. Ancak son dönemde Diriliş dizisinin bizim mesleğe çok faydası oldu, biniciliğe talep arttı.

Kaç çeşit nal oluyor ? Bunların farklılıkları neler ?

Hilal şeklinde olan açık nallar dökümdür. Bize hazır gelir. Ön ve arka tırnaklar için ayrı ayrı nal gelir. Bu nallar Avusturya’dan geliyor. O firma bütün dünyaya hitap ediyor. Kapalı nallar da sactır, ustalar tarafından dövülerek işlenir.

Atlar ne kadar sürede nallanması gerekir ? Bu süre attan ata değişir mi ?

Koşu atlarının nalları ayda bir değişmesi gerekir. Hayvan yatıyorsa bu süre 1,5 aya kadar çıkabilir. Çünkü atın tırnağı uzar. Ön tırnak arka tırnağa göre 3 kat daha fazla uzar. Uzadığı zaman da tırnak yatmaya başlar ve ayak tendonuna baskı yapar.

Mesleki kaza yaşadın mı ? Unutamadığın bir anın var mı ?

Nalbantlıkta ilk ustalık zamanlarımdı. Ata yanlış bir çivi çaktım, çivi tırnaktan kaydı ve benim elimi yardı. Hayvanın da canı yandığı için huysuzlaştı ve ilk çiftemi o zaman yedim. Bir de nal çakarken bir at kolumu ısırmıştı.

Atlar ne zaman nallanmaya başlıyor ? Bu cinsine göre değişiklik gösteriyor mu ?

Yerli atlar 2 yaşından itibaren nal konusunda eğitilmeye başlanıyor. Bu eğitim 6 ay sürüyor ve at 2,5 yaşında nallanıyor. İngiliz atları 1,5 yaşında, Arap atları 2,5 yaşında nallanıyor. Yılkı atlarının da tırnakları nasırlaşıyor. Onlar doğada özgür olduğu için kendi işini kendisi görüyor.

Nalbantlığın geliri nasıl ? Kişi buradaki kazancıyla hayatının sürdürebilir mi ?

Başta da dediğimiz gibi kişinin bu işi sevmesi lazım. Getirisi olduğu kadar çok tehlikeli de bir meslek. Bir hatanızda eliniz ve vücudunuz zarar görebilir. İşimiz, mart ve ekim ayları arası hareketli oluyor. Biz bir atın bütün nallarını 100 TL’ye çakıyoruz, bu da yaklaşık 1 saat sürüyor. Ama bunun zaten en az 40 TL’si maliyet.

Bize biraz atı anlatabilir misin ? Nedir bu hayvanı diğerlerinden daha asil kılan şey ?

At, hayvanlar içerisinde iç dünyası en zengin hayvandır. Allah onu insanlara hizmet için yaratmış. Aynı zamanda bizim destanlarımızda atın rüya gördüğü de belirtilmiştir. Fiziki olarak da çok kuvvetli bir o kadar da asildir. Dünya standardında 2 safkan at vardır; bunlardan biri Arap diğeri de İngilizdir.

Peki nal çakma öncesinde atla nasıl bir ilişki kuruyorsunuz ?

Atla sürekli konuşmak lazım. Ona ne yapacağınızı söyleyeceksiniz, “Oğlum dur, kıpırdama, korkma” demek lazım. Çünkü atlar sizi anlar. Siz iyi niyetliyseniz at bunu hisseder.